penguins Turkey
Türkiye’de penguenleşme

Gavin.Rea

20 August 2020

No Comments

ECPMF Gazetecisi Ayşe Düzkan Yazıyor

 

Türkiye’de medyaya yönelik sansür ve kısıtlamalar hep vardı. Ama 31 Mayıs 2013 gecesi bunu aşan bir şey oldu. Ülkenin dört bir yanında insanlar hükümeti protesto etmek ve Gezi Parkı’na yapılacak inşaat için ağaçların kesilmesini durdurmak üzere sokağa döküldüğünde CNNTURK penguenlerle ilgili bir belgesel yayınlıyordu.

 

O geceden beri penguen Türkiye’de basına yönelik müdahalenin ve Gezi kalkışmasının simgesi oldu. Birkaç ay sonra basın üzerindeki baskılar sertleştiğinde gazetecilerin düzenlediği bir eylemde taşınan pankartta “Penguen Kutupta Güzel” yazıyordu.

 

Sosyal medyanın ve özellikle twitter’ın Türkiye’de yaşayanlar için önem kazanması o süreçte oldu. Olup bitenle ilgili bilgi akışı yurttaş haberciliğiyle, sosyal medya üzerinden sağlanıyordu. Bu, insanların sosyal medya üzerinden örgütlendiği Arap Devrimleri’nden farklı bir durumdu. Gezi sonrası medyanın yapısını değiştiren gelişmeler yaşandı, anaakımın önemli mecraları mali baskılarla iktidar yanlısı hale geldi. İktidar yanlısı medya belediyeler eliyle besleniyordu. Nitekim geçen yıl, önemli büyükşehir belediyeleri el değiştirince, bazı yandaş gazeteler kâğıt baskıyı bırakmak zorunda kaldı.

 

Bugün Türkiye’de, iktidar partilerine oy verenler de dahil olmak üzere hemen herkes ülke gündemini dijital medya üzerinden takip ediyor. Ama iktidar açısından bardağı aşıran olay, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın internet youtube üzerinden yayınlanan bir konuşmasına binlerce dislike gelmesi oldu. İnternet kullanıcılarını kontrol etmek mümkün değildi! Duydukları, akıllarına gelen her şeyi yazıyorlar, hükümet üyelerinin hayatlarını, masraflarını dahi sorguluyorlardı! Böylece, ekonomik kriz ve pandemi arasında sosyal medyayı kısıtlayan düzenleme Meclis’ten geçiverdi. Yani Türkiye’de penguenleşme süreci yeni bir aşamada.

 

Düzenleme, Twitter, youtube, Facebook gibi yurtdışı menşeli sosyal ağ sağlayıcılarının Türkiye’de en az birer temsilci bulundurmak ve bundan daha önemlisi, verileri Türkiye’de tutmak zorunda bırakıyor. Buna uyulmaması halinde bant daraltma, reklam yasağı ve içerik sınırlaması gibi önlemler söz konusu olacak. İçerik denetimi artacak ve hızlanacak. Mahkeme yoluyla kaldırılması talep edilen içeriğin 24 saat içinde kaldırılmaması halinde şirket tazminat ödeyecek. Şirketler, devletin talep etmesi halinde anonim hesaplarla ilgili bilgileri teslim edecek ki bence bu en kritik noktalardan biri. Çünkü birçok Türkiyeli kullanıcı, mahlas kullanarak sansürü aşmayı tercih ediyor. Yeni düzenlemeyle bu anonim hesapların sahipleri tespit edilebilecek.

 

Böylece iktidarın hoşuna gitmeyen haberlerin paylaşılması mümkün olmayacak. Türkiye’de, örneğin birçok polis şiddeti vakası sosyal medya aracılığıyla gündem olabildi. Aynı şekilde, faili meçhul ya da cezasız kalan birçok kadın cinayeti, sosyal medyada yapılan baskıyla aydınlatıldı, katiller yargılandı, ceza aldı. Bütün bunlar imkânsız hale gelecek. Bir internet sitesi haberini sosyal medyada paylaştığında engelle karşılaşabilecek ki zaten birçok site defalarca kapatıldı, örneğin sendika.org bu konuda bir rekora koşuyor, tam 63 kez kapatılıp tekrar açıldı. Konu bununla da sınırlı değil, bu yazıyı yazarken bir eşcinsel sosyal network’ü olan Hornet’e erişim engellendi. Daha önce de Grindr engellenmişti. Bu sınırlamaların sadece haberlere değil, iktidarın lanetlediği hayat tarzlarına da yöneldiğinin bir göstergesi.

Ama sansürle geçen yıllar, Türkiye’de yaşayan muhaliflerin dijital teknikler konusunda ciddi donanım kazanmasına yol açtı. Çoğunluk, VPN başta olmak üzere yasakları aşmanın yolunu biliyor. AKP’nin özellikle üstünde durduğu, Z kuşağı olarak adlandırılan, 2000’li yıllarda, özellikle belli bir ekonomik gücü olan ailelerde doğmuş olan gençler, dünyaya adeta ellerinde akıllı telefonlarla geldi. O yüzden bu tekniklere iyice hakimler.

 

Ama iktidar yanlısı olduğu halde birçok gelişmeyi sosyal medyadan ve/veya muhalif medyadan takip edenler bu tekniklere hakim olsalar bile, kullanmaktan, en azından açıkça kullanmaktan çekinmeleri büyük ihtimal. Yani iktidar bu düzenlemeyle esas olarak kendi seçmeninin haber alma kanallarını kesiyor. Bakalım penguen nereye kadar…

Photo: Ayşe Düzkan

Ayşe Duzkan

Read news by categories:

Related news

Feature

Greece: MFRR partners welcome acquittal of journalists in Novartis criminal case

The partner organisations of the MFRR today welcome the resounding exoneration of four Greek journalists and publishers who faced criminal charges and potential lengthy prison sentences linked to their media outlets’ investigative reporting.

READ MORE
Feature

Netherlands: Press freedom organisations welcome policy debate on media freedom and journalists’ safety

The partners in the Media Freedom Rapid Response (MFRR) and other undersigned press freedom organisations welcome the publication of the letter from the Dutch Government to the Parliament regarding a proposed policy approach on media freedom and safety of journalists.

READ MORE
Feature

ECPMF signs joint media freedom statement on the European Media Freedom Act

As the European Commission is finalising the draft proposal for a European Media Freedom Act, ECPMF has joined a coalition of media freedom groups to call for the EMFA to address issues around the European single market, media ownership and transparency of economic relations with the state, and how to support a vibrant, diverse and independent media sector.

READ MORE
Feature

Media freedom groups concerned by delay in investigation into leak of Emilia Șercan’s stolen photos

ECPMF joined a collection of media freedom and freedom of expression groups to express concern at delays to the investigation into the publication of Romanian journalist Emilia Șercan’s stolen photos and the alleged leak of key elements of the investigation into this offense. 

READ MORE
Mission

Czech Republic: MFRR pushes for reforms to strengthen independence of public broadcaster

Representatives from IPI and ECPMF travelled to Prague on 15 June to meet with officials from the Ministry of Culture and push for the development of reforms which strengthen the independence of the country’s public broadcaster.

READ MORE
Feature

Spain: Fine against photographer underscores urgent need for reform of Gag Law

Partners of the MFRR today express serious concern over the recent €1,000 fine issued to Pulitzer prize-winning photographer Javier Bauluz under Spain’s controversial “Gag Law”.

READ MORE